THẦY VÕ HOÀNG HẢI – KỶ LUẬT TÍCH CỰC – KHI YÊU THƯƠNG CẦN SỰ KIÊN NHẪN

Thầy tôi từng nhấn mạnh: giáo dục chỉ thực sự bền vững khi được xây dựng trên ba nền tảng cốt lõi: nhân bản, khoa học và khai phóng. Nhân bản là lấy người học làm trung tâm, mọi can thiệp đều hướng đến sự phát triển và phẩm giá của học sinh. Khoa học là hiểu đúng quy luật phát triển, hiểu đặc điểm tâm lý lứa tuổi. Còn khai phóng là khi người thầy đủ bao dung để tạo ra một môi trường học tập tự do, nơi mỗi học sinh có thể khám phá và trở thành chính mình.

“Giáo dục không phải là việc đổ đầy một chiếc bình, mà là thắp sáng một ngọn lửa.” Nhưng để giữ cho ngọn lửa ấy không tắt, đôi khi người thầy phải học cách lặng đi trước những va chạm rất đời trong lớp học – những lần học sinh chưa hiểu, chưa hợp tác, thậm chí là chống đối.

Trong hành trình làm nghề, tôi nhận ra một điều: trước khi kỷ luật học sinh, người thầy phải biết kỷ luật chính mình. Kỷ luật cảm xúc, kỷ luật lời nói, và cả những phản ứng rất bản năng của mình. Bởi nếu không làm được điều đó, mọi hình thức kỷ luật đều dễ trở thành sự áp đặt.

Tuổi thơ tôi từng chứng kiến những cơn giận đi qua lớp học như một cơn gió mạnh. Người lớn có thể quên, nhưng đứa trẻ thì không. Có những ký ức ở lại rất lâu, đủ để sau này, khi đứng trên bục giảng, tôi luôn tự nhắc mình phải cẩn trọng hơn – không chỉ với hành vi của học sinh, mà với chính cách mình phản ứng trước hành vi ấy.

Vì thế, tôi tập nhìn mỗi học sinh như một câu chuyện chưa kể hết. Không em nào giống em nào. Có em ồn ào vì muốn được chú ý, có em im lặng vì đã quen với việc không ai lắng nghe, và cũng có những em “bướng bỉnh” theo cách mà nếu thiếu kiên nhẫn, người thầy rất dễ gọi tên bằng hai chữ “vấn đề”. Nhưng càng đi lâu, tôi càng tin: phía sau mỗi hành vi đều là một lý do cần được hiểu.

Tinh thần ấy không mới. Khổng Tử từ rất sớm đã không dạy theo một khuôn mẫu chung, mà lựa chọn cách tiếp cận khác nhau với từng học trò. Và Hồ Chí Minh cũng từng nhấn mạnh rằng, con người trở nên tốt hay chưa tốt phần nhiều là nhờ giáo dục. Điều đó khiến tôi tin rằng: mỗi phản ứng của người thầy hôm nay đều có thể trở thành một phần ký ức rất lâu của học sinh.

Tôi nhớ một lần, một học sinh vi phạm nội quy. Phản ứng đầu tiên trong tôi là muốn xử lý ngay bằng sự nghiêm khắc quen thuộc. Nhưng rồi tôi dừng lại. Tôi không hỏi “vì sao em làm sai?”, mà bắt đầu bằng một câu hỏi khác: “dạo này em có ổn không?”. Câu trả lời của em không trực tiếp liên quan đến lỗi vi phạm, nhưng lại mở ra một điều quan trọng hơn – em đang gặp khó khăn.

Chúng tôi cùng ngồi lại, thiết lập lại những nguyên tắc, nhưng không phải bằng áp đặt, mà bằng sự thỏa thuận. Tôi không bỏ qua lỗi sai, nhưng cũng không biến lỗi sai thành một vết thương. Sau một thời gian, em thay đổi – không nhanh, không hoàn hảo, nhưng là một sự thay đổi thật.

Chính trải nghiệm đó khiến tôi hiểu rõ hơn: kỷ luật tích cực không phải là sự “nới lỏng”, mà là một quá trình giáo dục có chủ đích. Ở đó, người thầy vừa giữ vững nguyên tắc, vừa kiên nhẫn đồng hành để học sinh hình thành năng lực tự điều chỉnh hành vi của chính mình.

Ở góc độ chuyên môn, kỷ luật tích cực không nhằm kiểm soát hành vi trước mắt, mà hướng đến việc nuôi dưỡng năng lực tự chủ lâu dài. Đó là khi học sinh hiểu vì sao mình cần thay đổi, chứ không phải thay đổi vì sợ. Và để đi được đến đó, người thầy phải chấp nhận một điều rất thật: có những sự trưởng thành cần rất nhiều thời gian, có khi là nhiều năm.

Nhưng có lẽ, đó cũng chính là vẻ đẹp của nghề.

Bởi khi đủ kiên nhẫn để đi cùng một đứa trẻ qua những ngày khó khăn nhất, người thầy không chỉ giúp em trưởng thành, mà chính mình cũng trở nên dịu dàng hơn, sâu sắc hơn với nghề.

Vì yêu thương chân thành, nên cần nhiều kiên nhẫn hơn bao giờ hết.

————–