CÔ NGUYỄN DUY THÙY LINH: DẠY CẢM XÚC – BÀI HỌC KHÓ NHẤT THẾ GIAN

Có những ngày đứng trong lớp học, tôi chợt nhận ra: dạy một đứa trẻ giải được một bài toán khó không làm tôi trăn trở bằng việc giúp em hiểu được chính mình. Bởi nếu tri thức có thể được hệ thống hóa, thì cảm xúc lại là một miền đất hoang sơ – nơi mỗi đứa trẻ bước vào với những va chạm đầu đời, những tổn thương chưa gọi tên và cả những im lặng mà người lớn đôi khi không đủ tinh tế để nhận ra.

Với tư cách là một giáo viên tâm lý học đường, tôi hiểu công việc của mình không nằm ở những bảng hỏi hay những khái niệm học thuật. Công việc ấy là chạm vào những điều không nhìn thấy được. Là lắng nghe những điều chưa từng được nói ra. Là kiên nhẫn đứng giữa những khoảng lặng rất dài của một đứa trẻ và chờ đợi một cánh cửa nhỏ khẽ mở. Tôi vẫn luôn trăn trở về sự đồng cảm – năng lực cốt lõi trong khung SEL (Casel, 2019) – không phải như một thuật ngữ, mà như một “ngôn ngữ sống”. Một ngôn ngữ nếu không được dạy bằng sự hiện diện thật, bằng trái tim thật, sẽ dần biến mất giữa một thế giới quá nhiều âm thanh nhưng lại thiếu đi sự lắng nghe.

Dạy kiến thức đã khó, dạy kỹ năng sống còn khó hơn, nhưng dạy cảm xúc – có lẽ là điều khó nhất. Bởi chúng ta không thể “giảng” cho một đứa trẻ biết yêu thương, không thể “yêu cầu” một đứa trẻ phải biết đồng cảm. Tất cả những gì người thầy có thể làm, đôi khi chỉ là làm gương, là ở đó, là không bỏ đi khi các em đang rối bời nhất. Và điều đó đòi hỏi nhiều hơn chuyên môn – đó là sự kiên nhẫn đến tận cùng, là khả năng chịu đựng sự chậm rãi của trưởng thành, và cả sự can đảm để không vội vàng phán xét.

Có những khoảnh khắc khiến tôi day dứt rất lâu: một đứa trẻ cười rất to nhưng ánh mắt lại trống rỗng, một lời nói vô tình làm tổn thương bạn nhưng chính người nói cũng không hiểu mình đã sai ở đâu. Tôi nhận ra các em không vô cảm – các em chỉ chưa được học cách cảm. Trong một thế giới mà mọi thứ diễn ra quá nhanh, các em quen với việc phản ứng hơn là suy ngẫm, quen với việc trả lời hơn là lắng nghe. Và điều đáng sợ nhất không phải là các em không biết yêu thương, mà là các em không còn kịp dừng lại để nhận ra mình đang cần yêu thương và trao đi yêu thương như thế nào.

Vì thế, tôi bắt đầu từ những điều rất nhỏ. Dạy các em “tạm dừng” trước khi phản ứng. Dạy các em gọi tên cảm xúc của mình, dù chỉ là “con đang buồn”, “con đang giận”. Dạy các em hiểu rằng phía sau một hành vi luôn là một cảm xúc, và phía sau một cảm xúc luôn là một nhu cầu chưa được đáp ứng. Những bài học ấy không có trong sách giáo khoa, nhưng lại là nền móng cho cả một đời người.

Tôi cũng hiểu rằng, một mình nhà trường là không đủ. Nên tôi chọn cách đi cùng phụ huynh, không phải bằng những lời khuyên mang tính kiểm soát, mà bằng những cuộc trò chuyện chân thành. Bởi một đứa trẻ không thể học cách thấu cảm nếu lớn lên trong một môi trường chỉ có mệnh lệnh và phán xét. Các em cần được thấy người lớn cũng biết xin lỗi, cũng biết lắng nghe, cũng biết yêu thương một cách tử tế.

Có người hỏi tôi: “Dạy cảm xúc thì đo lường bằng gì?” Tôi đã từng không biết trả lời. Nhưng rồi, theo thời gian, tôi nhận ra câu trả lời không nằm ở những con số. Nó nằm ở khoảnh khắc một đứa trẻ biết quay lại nói “con xin lỗi” mà không cần ai nhắc. Là khi một em lặng lẽ ngồi xuống bên cạnh bạn mình mà không nói gì, chỉ để bạn không còn thấy cô đơn. Là khi các em bắt đầu hiểu rằng, cảm xúc không phải là thứ phải che giấu, mà là thứ cần được lắng nghe.

Và có lẽ, sau tất cả, tôi vẫn chọn đứng ở đây – trong công việc thầm lặng nhưng đầy thử thách này – chỉ vì một niềm tin rất giản dị:

Trong một thế giới ngày càng thông minh hơn, nếu con người không học cách cảm nhận nhau, thì mọi tri thức cũng trở nên vô nghĩa.

Vì cuối cùng, điều ở lại trong một đứa trẻ không phải là những gì ta đã dạy, mà là cách ta đã khiến em cảm thấy khi ở bên cạnh mình.

—————-

𝑪𝒐̂ 𝑵𝒈𝒖𝒚𝒆̂̃𝒏 𝑫𝒖𝒚 𝑻𝒉𝒖𝒚̀ 𝑳𝒊𝒏𝒉

“𝑪𝒖̛̉ 𝒏𝒉𝒂̂𝒏 𝑻𝒂̂𝒎 𝒍𝒚́ 𝒉𝒐̣𝒄 – 𝑯𝒐̣𝒄 𝒗𝒊𝒆̂𝒏 𝒄𝒂𝒐 𝒉𝒐̣𝒄 𝑻𝒂̂𝒎 𝒍𝒚́ 𝒉𝒐̣𝒄, 𝑻𝒓𝒖̛𝒐̛̀𝒏𝒈 Đ𝑯 𝑺𝒖̛ 𝒑𝒉𝒂̣𝒎 𝑻𝑷.𝑯𝑪𝑴

𝑽𝒐̛́𝒊 4 𝒏𝒂̆𝒎 𝒌𝒊𝒏𝒉 𝒏𝒈𝒉𝒊𝒆̣̂𝒎 𝒕𝒓𝒐𝒏𝒈 𝒍𝒊̃𝒏𝒉 𝒗𝒖̛̣𝒄 𝑺𝑬𝑳 𝒗𝒂̀ 𝑻𝒂̂𝒎 𝒍𝒚́ 𝒉𝒐̣𝒄 𝒈𝒊𝒂́𝒐 𝒅𝒖̣𝒄, 𝒄𝒐̂ đ𝒐̂̀𝒏𝒈 𝒉𝒂̀𝒏𝒉 𝒄𝒖̀𝒏𝒈 𝒉𝒐̣𝒄 𝒔𝒊𝒏𝒉 𝒕𝒓𝒐𝒏𝒈 𝒉𝒂̀𝒏𝒉 𝒕𝒓𝒊̀𝒏𝒉 𝒑𝒉𝒂́𝒕 𝒕𝒓𝒊𝒆̂̉𝒏 𝒄𝒂̉𝒎 𝒙𝒖́𝒄 𝒗𝒂̀ 𝒌𝒚̃ 𝒏𝒂̆𝒏𝒈 𝒔𝒐̂́𝒏𝒈.”